🏠 Ana Sayfa • 📖 Hakkında • 🚀 Hızlı Başlangıç • 📘 Tutorial • 🌐 Locale • 📋 Changes • 📚 Wiki • 🇬🇧 English
AmberDB::Locale, çok dilli uygulamalar için tasarlanmış yerel (locale) duyarlı bir metin işleme motorudur. Perl dilinde yazılmış olup aşağıdaki temel yetenekleri sunar:
| Yetenek | Açıklama |
|---|---|
| Büyük/küçük harf dönüşümü | Dil kurallarına uygun uc, lc, ucfirst |
| Sıralama | Unicode Collation Algorithm (UCA) tabanlı |
| ASCII dönüşümü | Aksanlı karakterleri düz ASCII’ye çevirme (slug, ID üretimi) |
| Sayı → Metin | Fatura/belge yazımı için sayıların yazıyla ifadesi |
| Tarih/saat biçimlendirme | Locale özgü tarih formatları |
| Sayı/para birimi biçimlendirme | Binlik ayraç, ondalık ayraç, sembol yerleşimi |
| HTML entity çözümleme | Named + numeric entity decode |
| Çoğul kuralları | CLDR tabanlı plural form seçimi |
| UTF-8 güvenli substring | Karakter bazlı kesme (byte değil) |
Mimari prensip: Motor mantığı AmberDB::Locale.pm‘de, dil verileri ise AmberDB::Locale::Lang::* paketlerinde saf data olarak tutulur. Motor ve veri tamamen ayrılmıştır.
AmberDB::Locale ← Ana motor (tüm mantık burada)
├── AmberDB::Locale::Lang::en ← İngilizce veri (varsayılan/fallback)
├── AmberDB::Locale::Lang::tr ← Türkçe veri
├── AmberDB::Locale::Lang::de ← Almanca veri
├── AmberDB::Locale::Lang::fr ← Fransızca veri
├── AmberDB::Locale::Lang::es ← İspanyolca veri
├── AmberDB::Locale::Lang::ru ← Rusça veri
├── AmberDB::Locale::Lang::az ← Azerice veri
├── AmberDB::Locale::Lang::ar ← Arapça veri
└── AmberDB::Locale::Currency ← ISO 4217 evrensel para birimi verisi
Her Lang::* modülü yalnızca data() adlı tek bir subroutine içerir ve bir hash-ref döndürür. Hiçbir mantık barındırmaz.
use AmberDB::Locale;
# 1) Named-param API (önerilen)
my $lang = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
# 2) Hashref API
my $lang = AmberDB::Locale->new({ language => "de" });
# 3) Pozisyonel string API
my $lang = AmberDB::Locale->new("fr");
# 4) Argümansız → varsayılan "en"
my $lang = AmberDB::Locale->new();
new() çağrısı mevcut nesneyi döndürür (singleton benzeri)."turkish", "tr_tr", "tr-tr" gibi etiketler otomatik olarak "tr"‘ye eşlenir.cluck ile uyarı verilir ve en‘ye düşülür.Unicode::Collate::Locale yüklenmeye çalışılır; başarısız olursa Unicode::Collate tabanına, o da yoksa özel sort_map Schwartzian transform’una düşülür.# cfg üzerinden dil otomatik çekilir
my $db = AmberDB->new(cfg => { language => "tr" });
$db->uc("ığdır"); # kalıtım yoluyla çalışır
data() Hash-Ref)Her dil modülünün döndürdüğü yapının tam şeması:
{
uc_map => { }, # uc() öncesi karakter eşleme
lc_map => { }, # lc() öncesi karakter eşleme
sort_map => { }, # Özel sıralama ağırlıkları (collator yoksa)
alphabet_chars => "...", # normalize() için güvenli karakter sınıfı
accent_map => { }, # normalize() aksan → yerel eşdeğer
ascii_map => { }, # to_ascii() NFD öncesi ön eşleme
numbers => { }, # num2text sayı kelimeleri
html_entities => { }, # Locale'e özgü ek HTML entity'ler
months => [ ], # 12 elemanlı ay adları
days => [ ], # 7 elemanlı gün adları (Pazar → Cumartesi)
number_format => { }, # Ondalık/binlik ayraç ayarları
default_currency => "",
currency_position => "prefix|suffix",
currency_space => 0|1,
date_format => { }, # short, medium, long, full, time, datetime
plural_rule => "...", # CLDR çoğul kural ifadesi
}
uc($string) — Büyük harfe çevirmy $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
$tr->uc("ığdır"); # "IĞDIR"
$tr->uc("istanbul"); # "İSTANBUL" (i → İ, Türkçe kural)
my $de = AmberDB::Locale->new(language => "de");
$de->uc("straße"); # "STRASSE" (ß → SS)
Türkçe detay:
uc_mapiçinde'i' => "\x{130}"eşlemesi Perl’inCORE::uc()çağrısından önce uygulanır. Böylecei → İdönüşümü doğru yapılır.
lc($string) — Küçük harfe çevir$tr->lc("İSTANBUL"); # "istanbul" (İ → i, I → ı)
$tr->lc("IĞDIR"); # "ığdır"
lc_mapiçinde'I' => "\x{131}"ve"\x{130}" => 'i'eşlemeleriCORE::lc()öncesi uygulanır.
ucfirst($string) — Kelime başlarını büyüt$tr->ucfirst("istanbul büyükşehir belediyesi");
# "İstanbul Büyükşehir Belediyesi"
Önce tamamı lc() ile küçültülür, ardından boşluk, nokta, ünlem, iki nokta, tırnak, /, (, ) sonrası ilk karakter büyütülür.
fold($string) — Arama için normalizasyonmy $key = $tr->fold("İSTANBUL"); # "istanbul" (NFKC + lc)
Unicode NFKC ayrıştırması + locale lc() uygular. Arama indeksleme ve eşleştirme için tasarlanmıştır.
ieq($str1, $str2) — Büyük/küçük harf duyarsız karşılaştırma$tr->ieq("İstanbul", "istanbul"); # 1 (true)
$tr->ieq("Ankara", "ankara"); # 1 (true)
$tr->ieq("Ankara", "İzmir"); # 0 (false)
Varsa Unicode::Collate::Locale collator’ı ile karşılaştırır, yoksa fold() sonuçlarını eq ile kıyaslar.
sort(\@list [, $field])my $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
# Basit dizi sıralama
my @sorted = $tr->sort(["İzmir", "Ankara", "Van", "Şanlıurfa", "Bursa", "Çanakkale"]);
# => ("Ankara", "Bursa", "Çanakkale", "İzmir", "Şanlıurfa", "Van")
# Hashref dizisi — alan adına göre
my @sorted = $tr->sort(\@products, "name");
# Arrayref dizisi — indeks numarasına göre
my @sorted = $tr->sort(\@rows, 2);
Sıralama stratejisi (öncelik sırası):
Unicode::Collate::Locale (locale özgü UCA tablosu)Unicode::Collate (taban UCA)sort_map Schwartzian transform (son çare)normalize($string) — Temizlememy $clean = $tr->normalize('<p>Kâr & zarar çizelgesi</p>');
# "Kar zarar cizelgesi"
İşlem sırası:
decode_entities)<...> → boşluk)accent_map uygulama (ör. â → a, ô → ö)to_ascii($string [, $nonspace]) — ASCII dönüşümü$tr->to_ascii("çarşı"); # "carsi"
$tr->to_ascii("İstanbul", 1); # "istanbul" (slug modu)
$tr->to_ascii("Große Straße"); # "Grosse Strasse" (de locale)
my $de = AmberDB::Locale->new(language => "de");
$de->to_ascii("Müller"); # "Mueller" (DIN 5007-2: ü → ue)
İşlem sırası:
lc() ($nonspace verilirse)normalize()ascii_map uygulama (NFD ile çözülemeyen karakterler: ı → i, ß → ss, ä → ae vb.)\p{M} (birleşim işaretleri) silme[a-z0-9,.\-_ ] dışındakileri temizleme$nonspace modunda: boşluklar → _, alt çizgi tekrarı temizliğinum2text($number [, %options])my $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
$tr->num2text(0); # "Sıfır"
$tr->num2text(1); # "Bir TL"
$tr->num2text(1000); # "Bin TL" (Bir Bin DEĞİL)
$tr->num2text(100); # "Yüz TL" (Bir Yüz DEĞİL)
$tr->num2text(1234.56); # "Bin İki Yüz Otuz Dört TL Elli Altı KR"
$tr->num2text(-42); # "Eksi Kırk İki TL"
# Özel para birimi ile
$tr->num2text(99.99, currency => { main => "EUR", sub => "cent" });
# Tamamen özel sayı verisi ile
$tr->num2text(5, numbers => { zero => "Yok", ones => [...], ... });
Desteklenen seçenekler:
| Seçenek | Açıklama |
|---|---|
currency => { main => "...", sub => "..." } |
Ana/alt para birimi adları |
numbers => \%hash |
Tam veya kısmi sayı kelime verisi override |
Locale’e özgü kurallar:
| Kural | Açıklama | Örnek (tr) |
|---|---|---|
hundred_one_prefix |
100 için “Bir” öneki | 0 → “Yüz” |
thousand_one_prefix |
1000 için “Bir” öneki | 0 → “Bin” |
decimal_sep |
Ondalık ayraç | ',' → “1.234,56” formatı |
Doğu Arap rakamları (
٠١٢٣٤٥٦٧٨٩) ve Fars rakamları (۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹) otomatik olarak Batı rakamlarına çevrilir.
safe_chars($string)$lang->safe_chars("merhaba dünya! @#$ 123");
# "merhaba dünya 123"
Dilin alphabet_chars tanımına uymayan tüm yabancı/özel karakterleri temizler.
AmberDB tam metin arama motorunun temelini oluşturan dil ve fonetik analiz metotlarıdır:
normalize_word($word [, $mode_write])Arama indeksleme ve sorgu eşleştirme için kelimeyi fonetik ve morfolojik olarak normalize eder:
my $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
# 1. Okuma / Sorgu modu (varsayılan, mode_write = 0): Ekleri temizler
$tr->normalize_word("Türkiye'nin"); # "turkiye" (kesme işaretinden sonraki 'nin' stop-word olarak yutulur)
$tr->normalize_word("Türkiye'de"); # "turkiye"
# 2. Yazma / İndeksleme modu (mode_write = 1): Kök ve birleşik hali birlikte indeksler
$tr->normalize_word("Türkiye'de", 1); # "turkiye turkiyede"
# 3. İnceltme / Düzeltme işaretleri
$tr->normalize_word("kârın"); # "karin"
$tr->normalize_word("ÂLÎM"); # "alim"
# 4. Kelime sonu ötümsüzleşme (Sertleşme / Fonetik dönüşüm)
$tr->normalize_word("tevhid"); # "tevhit" (d$ => t)
$tr->normalize_word("gazab"); # "gazap" (b$ => p)
$tr->normalize_word("mehmed"); # "mehmet" (d$ => t)
search_pattern($query)Arama sorgusu için çok dilli, esnek ve fonetik regex arama kalıpları derler:
my $pattern = $tr->search_pattern("Türkiye");
# "t[uü]rk[iıİI]y[eE]" gibi Türkçe ve ASCII varyantlarını kapsayan fonetik desen üretir
search_regex($string, $pattern)Hedef metin ($string) içerisinde arama kalıbının ($pattern) locale kurallarıyla eşleşip eşleşmediğini kontrol eder. Eşleşirse 1, eşleşmezse 0 döner:
my $bulundu = $tr->search_regex("İstanbul Boğazı", "istanbul"); # 1
my $eslesti = $tr->search_regex("İzmir Kordon", $pattern); # 1
decode_entities($string)$lang->decode_entities("& < > € € ç");
# "& < > € € ç"
Üç aşama:
€ → €€ → €&, <, , €, vb.) + locale’e özgü ekler (ç, š, ğ, vb.)substring($string, [$offset], $length)my $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
$tr->substring("Çanakkale", 0, 4); # "Çana" (4 karakter, 4 byte değil!)
$tr->substring("İstanbul", 2, 3); # "tan"
# Raw UTF-8 byte string ile de güvenli:
my $raw = encode('UTF-8', "Şanlıurfa");
$tr->substring($raw, 0, 5); # "Şanlı" (doğru şekilde re-encode edilir)
Encode::is_utf8()ile string’in decode edilip edilmediği kontrol edilir. Raw byte isedecode → substr → encodezinciri uygulanır; böylece multibyte karakterler ortadan kesilmez.
format_date($time [, $pattern_or_style])my $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
my $epoch = time(); # örn: 2026-08-09
$tr->format_date($epoch); # "09.08.2026"
$tr->format_date($epoch, 'medium'); # "9 Ağu 2026"
$tr->format_date($epoch, 'long'); # "9 Ağustos 2026"
$tr->format_date($epoch, 'full'); # "Pazar, 9 Ağustos 2026"
$tr->format_date($epoch, 'time'); # "14:30"
$tr->format_date($epoch, 'datetime'); # "09.08.2026 14:30"
# Özel pattern
$tr->format_date($epoch, 'YYYY-MM-DD'); # "2026-08-09"
$tr->format_date($epoch, 'DD/MM/YYYY'); # "09/08/2026"
# Tarih string'i de kabul eder
$tr->format_date("2026-08-09", 'full'); # "Pazar, 9 Ağustos 2026"
Desteklenen token’lar:
| Token | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
YYYY / YY |
4/2 haneli yıl | 2026 / 26 |
MMMM / MMM / MM / M |
Ay adı / kısa / 2 haneli / tek | Ağustos / Ağu / 08 / 8 |
DD / D |
Gün (2 haneli / tek) | 09 / 9 |
dddd / ddd |
Gün adı / kısa | Pazar / Paz |
HH / H |
Saat | 14 / 14 |
mm / m |
Dakika | 05 / 5 |
ss / s |
Saniye | 09 / 9 |
Kabul edilen giriş formatları:
17863452002026-08-09, 2026/08/09, 2026.08.092026-08-09 14:30:00, 2026-08-09T14:30parse_date($string [, %opts])my $epoch = $tr->parse_date("09.08.2026"); # Unix timestamp
my $h = $tr->parse_date("09.08.2026", hash => 1);
# { year => 2026, month => 8, day => 9, hour => 0, minute => 0, second => 0 }
Kısa tarih formatı locale’in
date_format.shortdeğerine göreGG.AA.YYYYmı yoksaAA/GG/YYYYmı olduğu otomatik tespit edilir.
format_number($num [, %opts])my $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
$tr->format_number(1234567.89); # "1.234.567,89"
$tr->format_number(1234567.89, decimals => 0); # "1.234.568"
$tr->format_number(1234567.89, decimals => 3); # "1.234.567,890"
my $en = AmberDB::Locale->new(language => "en");
$en->format_number(1234567.89); # "1,234,567.89"
my $fr = AmberDB::Locale->new(language => "fr");
$fr->format_number(1234567.89); # "1 234 567,89"
| Locale | Ondalık | Binlik | Örnek |
|---|---|---|---|
tr |
, |
. |
1.234.567,89 |
en |
. |
, |
1,234,567.89 |
de |
, |
. |
1.234.567,89 |
fr |
, |
(boşluk) | 1 234 567,89 |
ru |
, |
(boşluk) | 1 234 567,89 |
ar |
٫ |
٬ |
١٬٢٣٤٬٥٦٧٫٨٩ |
format_currency($amount [, $code | %opts])my $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
$tr->format_currency(1234.50); # "₺1.234,50"
$tr->format_currency(1234.50, 'EUR'); # "1.234,50 €" (suffix + space)
$tr->format_currency(1234.50, currency => 'USD'); # "$1.234,50"
my $de = AmberDB::Locale->new(language => "de");
$de->format_currency(1234.50, 'EUR'); # "1.234,50 €"
Çözümleme önceliği:
%opts override → locale currencies → AmberDB::Locale::Currency evrensel veri → varsayılan değerler
plural($count, \%forms)my $en = AmberDB::Locale->new(language => "en");
$en->plural(1, { one => "{count} item", other => "{count} items" });
# "1 item"
$en->plural(5, { one => "{count} item", other => "{count} items" });
# "5 items"
my $tr = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
$tr->plural(1, { one => "{count} ürün", other => "{count} ürün" });
# "1 ürün"
$tr->plural(5, { one => "{count} ürün", other => "{count} ürün" });
# "5 ürün"
# Rusça — 4 farklı form
my $ru = AmberDB::Locale->new(language => "ru");
$ru->plural(1, { one => "{count} яблоко", few => "{count} яблока",
many => "{count} яблок", other => "{count} яблока" });
# "1 яблоко"
$ru->plural(3, { ... }); # "3 яблока" (few)
$ru->plural(5, { ... }); # "5 яблок" (many)
$ru->plural(11, { ... }); # "11 яблок" (many)
CLDR kural string formatı:
one{n==1}other
zero{n==0}one{n==1}two{n==2}few{n%100>=3&&n%100<=10}many{n%100>=11&&n%100<=99}other
one{n%10==1&&n%100!=11}few{n%10>=2&&n%10<=4&&(n%100<10||n%100>=20)}many{...}other
{count}veya{n}yer tutucuları locale’e uygun biçimlendirilmiş sayı ile değiştirilir (format_numberile,decimals => 0).
$lang->language(); # "tr" — aktif dil etiketi
$lang->months(); # ["Ocak", "Şubat", ..., "Aralık"]
$lang->days(); # ["Pazar", "Pazartesi", ..., "Cumartesi"]
first_char($string) — Alfabetik indeks karakteri$tr->first_char(" çarşı "); # "Ç"
$tr->first_char("123abc"); # "0-9"
$tr->first_char("İzmir"); # "İ"
AmberDB::Locale::Currency — Evrensel Para Birimi VerisiISO 4217 standardında 12 para birimi tanımlıdır:
| Kod | Ad | Sembol | Ondalık |
|---|---|---|---|
| TRY | Türk Lirası | ₺ | 2 |
| USD | ABD Doları | $ | 2 |
| EUR | Euro | € | 2 |
| GBP | İngiliz Sterlini | £ | 2 |
| RUB | Rus Rublesi | ₽ | 2 |
| AZN | Manat | ₼ | 2 |
| SAR | Suudi Riyali | ر.س | 2 |
| JPY | Japon Yeni | ¥ | 0 |
| CHF | İsviçre Frangı | CHF | 2 |
| CAD | Kanada Doları | CA$ | 2 |
| AUD | Avustralya Doları | A$ | 2 |
| CNY | Çin Yuanı | ¥ | 2 |
AmberDB::Locale::Currency->by_code('TRY'); # { num=>'949', name=>'Türk Lirası', symbol=>'₺', digits=>2 }
AmberDB::Locale::Currency->symbol('EUR'); # "€"
AmberDB::Locale::Currency->name('USD'); # "ABD Doları"
AmberDB::Locale::Currency->all(); # [ ['TRY','Türk Lirası'], ['USD','ABD Doları'], ... ]
AmberDB::Locale::Currency->active_codes(); # qw(TRY USD EUR GBP RUB AZN SAR JPY CHF CAD AUD CNY)
Yeni bir dil eklemek için Amber/Locale/Lang/<kod>.pm dosyası oluşturun:
package AmberDB::Locale::Lang::it; # İtalyanca örneği
use strict;
use warnings;
our $VERSION = '1.0';
sub data {
return {
uc_map => {},
lc_map => {},
sort_map => {},
alphabet_chars => "\x{E0}\x{E8}\x{E9}\x{EC}\x{F2}\x{F9}", # à è é ì ò ù
accent_map => {},
ascii_map => {}, # NFD tüm aksanları çözer
numbers => {
zero => 'Zero',
ones => [qw(Uno Due Tre Quattro Cinque Sei Sette Otto Nove)],
tens => [qw(Dieci Venti Trenta Quaranta Cinquanta Sessanta Settanta Ottanta Novanta)],
hundred => 'Cento',
thousand => 'Mille',
million => 'Milione',
billion => 'Miliardo',
currency => { main => 'EUR', sub => 'centesimo' },
decimal_sep => ',',
hundred_one_prefix => 0,
thousand_one_prefix => 0,
},
html_entities => {},
months => [qw(Gennaio Febbraio Marzo Aprile Maggio Giugno
Luglio Agosto Settembre Ottobre Novembre Dicembre)],
days => [qw(Domenica Lunedì Martedì Mercoledì Giovedì Venerdì Sabato)],
number_format => {
decimal_sep => ',',
group_sep => '.',
group_size => 3,
},
default_currency => 'EUR',
currency_position => 'suffix',
currency_space => 1,
date_format => {
short => 'DD/MM/YYYY',
medium => 'D MMM YYYY',
long => 'D MMMM YYYY',
full => 'dddd D MMMM YYYY',
time => 'HH:mm',
datetime => 'DD/MM/YYYY HH:mm',
},
plural_rule => 'one{n==1}other',
};
}
1;
Dosya adını
AmberDB::Locale‘daki_load_locale()otomatik olarakrequireeder. Ek bir kayıt işlemi gerekmez.
| Konu | Detay |
|---|---|
| Instance cache | Aynı dil için yalnızca 1 nesne oluşturulur; sonraki new() çağrıları cache’ten döner |
| Regex pre-compile | Tüm desenler (_uc_re, _lc_re, _sort_re, _accent_re, _ascii_re, _safe_re) constructor’da derlenir; her metot çağrısında yeniden derlenmez |
| Sort key uzunluğu | uc_map/lc_map anahtarları uzunluk sırasına göre (descending) sıralanır → çok karakterli eşlemeler önce eşleşir |
| Unicode::Collate | İlk yüklemede biraz yavaş olabilir (tablo okuma), sonraki çağrılar hızlıdır |
| Sorun | Neden | Çözüm |
|---|---|---|
i → I oluyor (İ olması gerekirken) |
en locale kullanılıyor |
language => "tr" verin |
to_ascii çıktısında ae yerine a var |
en locale’de NFD ä → a yapar |
de locale kullanın (DIN 5007-2: ä → ae) |
| Sayı metni boş dönüyor | Input yalnızca ayraç/noktalama içeriyor | Geçerli rakam kontrolü yapın |
| Doğu Arap rakamları çevrilmiyor | normalize_num özel çağrılmamış |
num2text/format_number otomatik yapar; manuel çağrı gerekmez |
| Bilinmeyen dil hatası | Lang modülü dosyası yok | Amber/Locale/Lang/<kod>.pm oluşturun veya en fallback’i kabul edin |
my $L = AmberDB::Locale->new(language => "tr");
# Metin dönüşümleri
$L->uc("ığdır") # IĞDIR
$L->lc("İSTANBUL") # istanbul
$L->ucfirst("merhaba dünya") # Merhaba Dünya
$L->fold("İSTANBUL") # istanbul
$L->ieq("İstanbul", "istanbul") # 1
$L->normalize("<b>Kâr</b> &") # Kar &
$L->to_ascii("çarşı") # carsi
$L->to_ascii("çarşı", 1) # carsi (slug)
$L->first_char("çarşı") # Ç
$L->substring("Şanlıurfa", 0, 5) # Şanlı
# Sıralama
$L->sort(["İzmir","Ankara","Van"]) # Ankara, İzmir, Van
# Sayılar
$L->num2text(1234.56) # Bin İki Yüz Otuz Dört TL Elli Altı KR
$L->format_number(1234567.89) # 1.234.567,89
$L->format_currency(99.9, 'TRY') # ₺99,90
# Tarih
$L->format_date(time, 'full') # Pazar, 9 Ağustos 2026
$L->parse_date("09.08.2026") # epoch
# Çoğul
$L->plural(1, {one=>"{count} adet", other=>"{count} adet"}) # 1 adet
# Erişimciler
$L->language() # tr
$L->months() # [Ocak, Şubat, ...]
$L->days() # [Pazar, Pazartesi, ...]